09/02/2023

Rusya’nın Ukrayna’yı işgali, Rus gaz ve petrol arzında kesintiye sebep olarak dünya genelinde enerji fiyatlarında keskin bir artışa yol açtı. Enerji piyasalarındaki dalgalanma dünya kamuoyunun gündeminde önemli yer bulurken savaşın özellikle Ortadoğu ve Afrika açısından en kritik sonuçlarından biri de gıda tedariki ile ilgili yaşanan sorunlar oldu.

Ukrayna Savaşı’nın başlamasından önce Covid-19 pandemisinin etkisiyle küresel gıda güvensizliği 2021 yılında rekor seviyelere ulaşmış, uluslararası gıda emtia fiyatlarında belirgin bir artış yaşanmıştı. Çatışmalar nedeniyle Ukrayna’nın tahıl ihracatını tamamen kesmesi ve Rusya’nın da Azak Denizi’nden tahıl ihracatını kısıtlaması fiyatların daha da artmasına dolayısıyla gıda krizinin iyice derinleşmesine sebep oldu.

Karadeniz bölgesi son 30 yılda bitkisel yağlar da dâhil olmak üzere önemli bir küresel tahıl ve yağlı tohum tedarikçisi hâline gelmiş durumda. 1990’ların başında Sovyetler Birliği’nin dağılması akabinde bölge net bir tahıl ithalatçısı konumunda iken günümüzde dünyada ticareti yapılan toplam gıda kalorilerinin %12’si Rusya ve Ukrayna’nın ihracatından oluşmakta.[1] Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü’ne (FAO) göre Ukrayna dünyanın en verimli topraklarının üçte birine sahip ve ihracatının %45’i tarımla ilgili; ayçiçeği yağı, kolza, arpa, mısır, buğday ve kümes hayvanı ihracatında dünyanın önde gelen ülkeleri arasında.[2] Rusya, dünyanın en büyük buğday ihracatçısı iken, Ukrayna bu alanda beşinci en büyük ülke konumunda. Bu iki ülke küresel buğday ihracatında toplamda %30’luk bir paya sahip.

Rusya’nın başlattığı işgalin ardından 9 Mart 2022’de Ukrayna’nın yerel bir insani krizi önlemek için tahıl ve diğer gıda ürünlerinin ihracatını yasaklaması, bazı Ortadoğu ülkelerinde buğday kıtlığı yaşanması ile ilgili endişelere yol açmış durumda. Buğday, bölgedeki kalori tüketiminin %37’sine karşılık geldiği için Ortadoğu ülkelerinin beslenme alışkanlığında esas teşkil etmekte. Ortadoğu ve Afrika’da ekmek, toplam gıda tüketiminin %18’ini oluşturmakta. Ne var ki Rus tanklarının Ukrayna’ya girmesinden bu yana buğday fiyatları ortalama %17 artış kaydetti.[3]

Ukrayna Savaşı’nın ortaya çıkardığı gıda krizinden en fazla etkilenen Ortadoğu ülkelerinin Lübnan ve Mısır olduğu belirtilmekte. 2019’dan bu yana yaşanan ekonomik krizle para biriminin %90’dan fazla değer kaybettiği Lübnan, buğday ithalatının %70’inden fazlasını sağladığı Ukrayna’daki savaş dolayısıyla da büyük bir darbe aldı. Ayrıca Ağustos 2020’de Beyrut Limanı’nda gerçekleşen patlamada tahıl depolama alanlarının tahrip olması sebebiyle Lübnan sadece bir aylık rezerv depolama kapasitesine sahip.

Mısır ise, 105 milyonluk nüfusunun ihtiyacını karşılamak için yıllık toplam 12-13 milyon tonluk buğday ithalatı ile dünyanın en büyük buğday ithalatı yapan ülkesi, ayrıca ayçiçeği yağı ithalatçısı ülkeler arasında da ilk 10’da yer almakta. Buğdayın %85’ini, ayçiçeği yağının %73’ünü Ukrayna ve Rusya’dan ithal eden Mısır’da savaşın başlamasının ardından bir gecede bahsi geçen ürünlere %44 ve %32 zam geldi.[4]

Yaklaşık beş aylık buğday rezervine sahip olan Mısır’ın bu alanda sorun yaşamamak için gıda ithalatı kaynaklarını çeşitlendirmesi gerekmekte. Fakat hem Covid-19 pandemisi hem de Rusya-Ukrayna Savaşı sebebiyle ülke içindeki stokları muhafaza etmek ve iç piyasada fiyatları aşağıda tutmak için Arjantin, Brezilya, Polonya, Sırbistan, İsviçre gibi gıda ihracatçısı birçok ülke, gıda korumacılığına yönelmekte; bu durum gıda ithalatı yapan ülkeleri daha da zora sokmakta.

Etiketler : Ukrayna Savaşı